Ricercar (from the Italian „ricercare”), meaning “to search” or “to seek”, is a musical form that developed and flourished in a very interesting way in the 16th and 17th centuries. It was practiced by the greatest polyphonists and improvisers of the time: Giovanni Gabrieli, Girolamo Frescobaldi, and, ultimately, Johann Sebastian Bach (the six-voice ricercar from Musikalisches Opfer). It was always about the interaction between instruments, about dialogue, and about finding a common musical path. However, the most common ricercars were imitation and free ricercars. Let the latter, most often derived from lute works, be the starting point for the seven-part suite we are listening to here.
A piece conceived for saxophones, live electronics, and percussion, where the latter instruments play the role of basso continuo. Their role is twofold: both fundamental and ornamental. A lot is happening here; the electroacoustic fabric is constantly at work, torn between aleatoricism, ad libitum, and closed form. Discipline is present in every element of the suite. Bill (Frisell), Elvin (Jones), Steve (Coleman), Gato (Barbieri), Billy (Cobham), Johns (Coltrane & McLaughlin), Miles (Davis) – none of the protagonists of our stories „exceeds” more than five minutes of the piece(except for Johns, as there are two of them!). Each of them was a giant in the world of improvised music. And each of them, one has to stress that, liked to „play” on long spaces and distances – an imitation ricercar?
There is a historic concert recording that jazz experts consider one of those breakthrough moments when an artist challenges the audience and…this changed our world a little. On March 26, 1965, in New York’s sultry Half Note club, John Coltrane’s golden quartet performed One Down, One Up. Elvin Jones breaks the kick drum pedal on his kit and has to play without a bass drum for several minutes. John and Elvin are left alone. And for 13 minutes of this 27-minute piece, we are dealing with a new, separate category: a duet of drums and saxophone. Trane swings above and beyond, sensing every accent Jones is playing. This was an explosion about which Dan Morgenstern – an outstanding expert on bebop and swing (far from admiring free jazz) – wrote: „The energy kept building and I thought: God Almighty, I can’t bear it!”
Mikołaj (Sarad), Krzysztof (Ostrowski), and Rafał (Gorzycki) take us on a journey during which the landscape changes polyrhythmically. Their inventiveness seems to have no limits, except for one thing: it is tamed by a shortcut. This avalanche of ideas derived from ideas is presented in a nutshell. Therefore, we will bear it, as Dan Morgenstern once bore the incursion of John Coltrane and Elvin Jones.
Przemek Psikuta
Polish Radio Program 2
Ricercar (od włoskiego „ricercare”), czyli szukać, poszukiwać. Forma muzyczna, która w bardzo interesujący sposób rozwijała się i kwitła w XVI i XVII wieku. Uprawiali ją najwięksi polifoniści i improwizatorzy tamtych czasów, Giovanni Gabrieli, Girolamo Frescobaldi, czy wreszcie Jan Sebastian Bach (sześciogłosowy ricercar z „Musikalisches Opfer”). Zawsze chodziło o interakcję pomiędzy instrumentami, o dialog i szukanie wspólnej muzycznej drogi. Przy czym, uprawiano najczęściej ricercary imitacyjne i swobodne. Te drugie, wywodzące się najczęściej z twórczości lutniowej, niech będą punktem zapalnym dla 7-częściowej suity, której tu słuchamy.
Rzecz pomyślana na saksofony, live electronics i perkusję. Te ostatnie spełniają tu rolę basso continuo, i to podwójną: fundamentalną i ornamentalną. Wiele się tu dzieje, elektroakustyczna tkanka przez cały czas pracuje, rozdarta pomiędzy aleatoryzmem, ad libitum, a formą zamkniętą. Dyscyplina obecna jest w każdym ogniwie suity. Bill (Frisell), Elvin (Jones), Steve (Coleman), Gato (Barbieri), Billy (Cobham), Johns (Coltrane & McLaughlin), Miles (Davis) – żaden z bohaterów naszych opowieści „nie wykracza” tu powyżej pięciu minut trwania utworu (poza Johns, których przecież jest dwóch!). Każdy z nich był gigantem w świecie muzyki improwizowanej. I każdy, to trzeba przyznać, lubił „pograć” na długich przestrzeniach i dystansach – ricercar imitacyjny?
Jest takie historyczne nagranie koncertowe, które znawcy jazzu uznają za jeden z tych momentów przełomowych, kiedy artysta rzuca wyzwanie publiczności i… nasz świat jest już trochę inny. 26 marca 1965 roku, duszny nowojorski klub Half Note, na deskach złoty kwartet Johna Coltrane’a, grają „One Down, One Up”. Elvin Jones łamie w swoim zestawie pedał centrali i przez kilka minut musi grać bez bębna basowego. Zostają sami: John i Elvin. I przez trzynaście minut tego dwudziestosiedmiominutowego utworu mamy do czynienia z nową odrębną kategorią, z duetem: bębny i saksofon. Trane swinguje za trzech, wyczuwając każdy akcent Jonesa. Eksplozja, o której Dan Morgenstern – wybitny znawca bebopu i swingu (daleki od zachwytów dla free-jazzu) napisał: „Energia stale rosła, a ja myślałem: Boże Wszechmocny, nie uniosę tego!”.
Mikołaj (Sarad), Krzysztof (Ostrowski) i Rafał (Gorzycki) zabierają nas w podróż, podczas której krajobraz zmienia się polirytmicznie. Ich inwencja zdaje się nie mieć granic. Z wyjątkiem jednej: zostaje okiełznana przez skrót. Ta lawina pomysłów wyprowadzanych z pomysłów zostaje podana w pigułce. Dlatego uniesiemy ją, jak Dan Morgenstern uniósł niegdyś desant Johna Coltrane’a i Elvina Jonesa.
Przemek Psikuta
Program 2 Polskiego Radia
